De meest voorkomende rat in Nederland is de bruine rat. Bruine ratten zijn goede zwemmers die in groepsverband leven. Zij hebben een voorkeur voor verblijf in de openbare ruimte. Bruine ratten komen af op zwerfvuil en etensresten. Zij dringen gebouwen binnen als daar voedsel is en er schuilplekken te vinden zijn. De zwarte rat is in Nederland relatief zeldzaam en komt op dit moment alleen in de haven van Amsterdam voor en in de zuidelijke provincies van Nederland. De zwarte rat verschilt van de bruine rat door de langere en ruigere vacht, de grotere en dunner behaarde oren, de grotere ogen en de langere en dunnere staart. Hij is kleiner en zwemt zelden. De zwarte rat nestelt zich in tegenstelling tot de bruine rat graag in gebouwen (liefst op hoge, droge plekken) waar voedsel te vinden is. Hij is zeer schuw.
Ratten zijn alleseters, zij hebben wel een voorkeur voor granen, zaden, meel en vruchten.
Katten, honden en roofvogels zijn natuurlijke vijanden van ratten.  

Overzicht kenmerken:

Bruine rat

• Grootte: 19 - 30 cm (volwassen, exclusief staart), staart 17 - 23 cm
• Kleur: grijsbruin, maar varieert in kleur
• Duur van geboorte tot eerste jong: 3,5 - 4 maanden
• Gedrag: goede zwemmer en graver
• Voorkeursplek: rioolstelsel, kruipruimten, waterkanten, tuinen en perken
• Overlast/schade: verzakkingen, knaagschade, aantasting van voedsel  

Zwarte rat

• Grootte: 16 - 24 cm (volwassen, exclusief staart) staart 17 - 25 cm
• Kleur: grijsbruin tot donkergrijs, lichte onderbuik maar varieert in kleur
• Duur van geboorte tot eerste jong: 3,5 - 4 maanden
• Gedrag: goede klimmer en springer
• Voorkeursplek: vaak hoger in gebouwen
• Overlast/schade: verzakkingen, knaagschade, aantasting van voedsel  

Op welke manier kunt u overlast van ratten ervaren?
Ratten kunnen schade veroorzaken doordat zij knagen aan verpakte levensmiddelen, textiel, papier, isolatiematerialen, leidingen en kabels (denk aan kortsluiting en storingen). Ratten graven holen en gangenstelsels als schuilplaats. Soms doen ze dit ook in de leefomgeving van mensen.  

Wat zijn de risico’s voor de gezondheid?
Bruine ratten zijn dragers van ziekten als de ziekte van Weil en rattenbeetkoorts. Van zwarte ratten is bekend dat ze MRSA (een voor antibiotica resistente bacterie) en Hanta-virus kunnen overdragen (veroorzaakt nier- en longaandoeningen). Via ontlasting en de urine verontreinigen zij voedsel en water. Dit kan voedselvergiftiging veroorzaken. In Nederland wordt de overdracht van ziektes via ratten niet centraal onderzocht en geregistreerd. Daardoor is niet precies bekend hoe vaak ziekteverschijnselen kunnen worden gerelateerd aan ratten.  

Wat kunt u zelf doen om overlast van ratten te voorkomen?
In Amsterdam horen ratten bij het straatbeeld. Zolang ze in de openbare ruimte scharrelen en niet in woningen komen of in grote aantallen op één plek aanwezig zijn, hoeft u dit niet als rattenoverlast te zien. De volgende maatregelen kunt u zelf nemen om rattenoverlast te voorkomen en te vermijden dat ratten doden (en dus gebruik van rattengif) nodig is:

• Zorg voor een opgeruimde en schone omgeving in en rond uw woonomgeving (dus ook in de schuur, de tuin en plaatsen waar u afval opslaat) zodat een rat geen voedsel vindt. Laat materialen en rommel niet langdurig liggen, want dit biedt nestmateriaal en beschutting om een nest te maken.
• Bewaar afval in goed afsluitbare bakken totdat het wordt afgevoerd.
• Zorg dat de rat niet kan binnenkomen via bijvoorbeeld openingen in buitenmuren, luchtroosters, niet goedafgesloten deuren en ramen, defecte (open) rioleringen, putjes en defect regenwaterafvoer. U kunt bij de afdeling Dierplaagbeheersing een middel (mousestop) kopen om kleine gaten mee te dichten. U kunt hiervoor ook staalwol gebruiken.
• Snoei struiken vooral aan de onderkant. Let erop dat er geen rommel blijft liggen, bijvoorbeeld langs gevels.
• Zorg ervoor dat ratten op straat geen etensresten vinden. Voer vogels daarom alleen natuurlijk voedsel en zoveel als ze per keer op kunnen eten. Op de webpagina “anders voeren”  staat hierover meer informatie.

Als uw buren ook overlast hebben van ratten, bespreek dan samen met hen deze maatregelen.  

Wat kan Dierplaagbeheersing doen?

Ons uitgangspunt is dat wij dieren zoveel mogelijk laten leven en milieuvriendelijk werken. We gaan samen met u op zoek naar de oorzaak en helpen u de overlast op structurele wijze aan te pakken. Zo bespreken we duurzame maatregelen om hinder in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen.  

Als de rattenoverlast ondanks uw inspanningen niet vermindert, dan kunt u telefonisch advies krijgen of langskomen in de winkel voor advies. U kunt geen rattengif kopen in onze winkel.
Bewoners die ratten rondom hun woning of ratten in huis melden, bieden wij een huisbezoek aan. De deskundige bepaalt dan welke maatregelen noodzakelijk zijn. De gemeente Amsterdam betaalt de huisbezoeken en de eventuele rattenbestrijding als er sprake is van een rattenplaag.  

Met bedrijven en stadsdelen sluit Dierplaagbeheersing (DPB) vaak een jaarcontract af bij rattenoverlast. Wij leggen dan vast hoe vaak wij per jaar langs komen voor een bezoek. We geven adviezen over hygiëne, omgevingsfactoren, bedrijfsvoering, weringmogelijkheden en over eventueel gericht gebruik van bestrijdingsmiddelen.